Het Landgoed

Zonnestraal is gelegen op een prachtig landgoed omgeven door 120 hectare bos!

Architectuur

Schitterend hagelwit complex van de beroemde architect Jan Duiker

Parkeren

Beschikking over 200 eigen (gratis) parkeerplaatsen

Elk evenement

Geschikt voor elk evenement op een unieke locatie

Historie

Zeer rijke geschiedenis

Bereikbaarheid

Centraal gelegen in Nederland, nabij Hilversum, direct bereikbaar vanaf de A27

Het landgoed is gelegen op de flank van de Utrechtse Heuvelrug, op de overgang van het zandlandschap met heide en grove dennengebieden naar het veenlandschap van Loosdrecht. In 1920 bestond het landgoed uit een volgroeid bos met een kenmerkende lanenstructuur. De architect Duiker was vooral gecharmeerd van de abrupte overgang tussen het bosgedeelte en de Hoorneboegse heide. Een kenmerkende grondwal die fungeerde als veekering en zandvang vormde de grens tussen de woeste grond en het landgoed.

Juist op deze overgang plaatste hij zijn architectonisch meesterwerk: het bos als steun in de rug, de heide als zicht op een betere toekomst. In de loop van de tijd is de abrupte overgang tussen bos en heide vervaagd door bosaanplant en natuurlijke successie, waardoor het heidegedeelte steeds meer begroeid is geraakt.

Van de regen in de zonneschijn

De Bosjes hutten

Sanatorium Zonnestraal

Aan het begin van de 17e eeuw wordt het laatste deel van het oerbos in het Gooi gekapt. Een woest heidelandschap ontstaat. Er worden plannen gemaakt tot ontginning van het gebied, maar de uitvoering is te kostbaar. Aan het einde van de eeuw, in 1683, vindt de eerste herbebossing plaats door Eduard Emtinck met de aanplant van een eikenbos ten behoeve van de houtproductie. Daarmee begint de geschiedenis van Zonnestraal. De eerste bewoning ontstaat rond 1802 met de bouw van een ‘bouwmanswoning’. In 1911 koopt Frederik Smidt het bos, sticht er een landgoed met parkbos en bouwt onder andere villa Pampahoeve.

Landschapsplan
In 1995 is een structuurvisie door Bureau Alle Hosper opgesteld als leidraad voor toekomstige ontwikkelingen op het landgoed Zonnestraal. De essentie van de visie was om de oorspronkelijke visuele relatie tussen het ensemble van Duiker en het omringende landschap zoveel als mogelijk zou worden hersteld. Door recente ontwikkelingen op het gebied van bestemmingsplan en de betekenis van Zonnestraal als onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur heeft Bureau Alle Hosper in 2005 een aangepast Landschapsplan geschreven.

Uitvoering Landschapsplan fase 1 Landgoed Zonnestraal
In 2013 en 2014 voert Landgoed Zonnestraal een gedeelte van het Landschapsplan uit. Dit betreft de herinrichting van her Stuifduinenbos, herinrichting Plantage, herinrichting Pampahoeve en en het verbeteren van de infrastructuur. Dit plan wordt gefinancierd door een POP2-subsidie van ELFPO, een bijdrage uit de VER-gelden (Visie Erfgoed en Ruimte) en Landgoed Zonnestraal. “Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland”.

Restauratie
12 juni is een gedenkwaardige dag voor Zonnestraal. Op 12 juni 1928 werd Zonnestraal officieel geopend en op 12 juni 1982 gaf de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ) opdracht tot de restauratiemogelijkheden van gebouwen volgens de stijl van het Nieuwe Bouwen. Zonnestraal werd als voorbeeld genomen. Vanaf het begin heeft de RDMZ strikte voorwaarden gesteld aan de restauratie. Er moest sprake zijn van integrale restauratie van zowel het hoofdgebouw met het Dresselhuyspaviljoen en het Ter Meulenpaviljoen, de werkplaatsen met mottoren, het dienstbodehuis De Koepel, als ook het landschap. In 2001 is het startsein gegeven voor de restauratie van het hoofdgebouw en de werkplaatsen. De werkplaatsen en het Hoofdgebouw zijn reeds gerestaureerd en in gebruik. In 2007 en 2008 is het casco van het Dresselhuyspaviljoen gerestaureerd. Momenteel staat het pand leeg en wordt er gezocht naar een huurder.

Geschiedenis

De geschiedenis van Zonnestraal begint in 1905 met de oprichting van het Koperen Stelen Fonds ‘Nieuwe Levenskracht’. Onder de bezielende leiding van ‘Ome’Jan van Zutphen verzamelden de leden van de Algemene Nederlandse Diamantarbeiders Bond, de tijdens het slijpen afgebroken diamanthouders. Van de opbrengst van deze koperen steeltjes kon jaarlijks een tiental aan TBC lijdende arbeiders in sanatoria worden verpleegd.

Pampahoeve

In 1919 werd het landgoed ‘de Pampahoeve’ aangekocht. In hetzelfde jaar komen Bijvoet en Duiker via Dr. H.P. Berlage in contact met het Koperen Stelenfonds. Spoedig volgen de eerste ontwerpen voor een sanatorium. De bedoeling is te komen tot een complex waar van tuberculose genezen personen volledig kunnen herstellen en zich kunnen voorbereiden op de terugkeer in het maatschappelijk leven. Door de crisis in 1920, die ook de diamantindustrie trof, bleef de oprichting van het sanatorium voorlopig echter bij plannen.

Dresselhuys

Werkplaatsen

Pampa Hoeve

Ter Meulenpaviljoen

De plannen werden realistischer toen in 1925 de Nederlandse Vereniging tot het oprichten der arbeidskolonies voor tuberculoselijders in Nederland werd opgericht. Sanatorium Zonnestraal, genoemd naar de zusterorganisatie van het Koperen Stelen Fonds in Antwerpen, werd vervolgens na de bouw van het door Duiker en Bijvoet ontworpen complex in 1928 geopend met het plaatsen van de eerste patiënten in het Ter Meulenpaviljoen.

Dresselhuyspaviljoen

In 1931 werd het tweede paviljoen, het Dresselhuyspaviljoen, geopend waarmee het complex toen bestond uit het hoofdgebouw en twee paviljoens. In hetzelfde jaar 1931 werd het dienstbodehuis De Koepel gebouwd. Dit gebouw ligt enigszins afgelegen van het complex en biedt huisvesting aan 18 dienstmeisjes.

Rijksmonument

In de loop van de tijd is er veel aan het oorspronkelijke ensemble veranderd en bijgebouwd op het terrein. Door de ontwikkeling in de medische wetenschap raakt de behoefte aan een sanatorium voor TBC-patiënten op de achtergrond en wordt in 1957 de functie van het complex veranderd in algemeen ziekenhuis. In 1988 wordt het oorspronkelijke ensemble tot Rijksmonument verklaard en in 1993 wordt het complex verlaten behalve de villa en het Ter Meulenpaviljoen.

Gebouwen

Het ontwerp voor het sanatorium bestond uit een hoofdgebouw en twee paviljoens, later uit te breiden met nog eens twee paviljoens. Het complex kenmerkt zich door een zorgvuldige opeenvolging van kleinere ruimten in de paviljoens naar grotere ruimten in het hoofdgebouw:

•van het privé-domein van de patiёntenkamer naar het cluster van 12-13 kamers per verdieping met eigen sanitair en verzorging;
•twee verdiepingen samen een vleugel van 25 patiёnten met eigen ingangen naar buiten;
•per twee vleugels een paviljoen voor 50 patiёnten met een gezamenlijke conversatiezaal;
•per twee paviljoens een eetzaal en overige voorzieningen voor alle 100 patiёnten.

De vleugels van de patiёntenpaviljoens zijn telkens ten opzichte van elkaar verdraaid, zodat bezonning en uitzicht zijn gegarandeerd. Het gewapend betonskelet sluit aan op de gebruiksfuncties. Het skelet is uiterst slank ontworpen met vloeren van plaatseklijk slechts 80 mm dikte. Door de dragende functie van de gevel te laten overnemen door kolommen, bood het Nieuwe Bouwen de vrijheid de ruimten erachter naar behoefte van licht en lucht te laten voorzien. Een ander belangrijk aspect was het gebruik van geprefabriceerde elementen, zodat onderdelen die snel veranderen of verouderen, gemakkelijk kunnen worden vervangen. De gebruikelijke versieringen zoals dakoverstekken, gevelreliёf en waterslagen zijn weggelaten.

 

Vrienden van Landgoed Zonnestraal

De Stichting Vrienden van Landgoed Zonnestraal werft gelden om de restauratie en instandhouding van het unieke monument te ondersteunen en het historisch gedachtengoed te bewaken. Zo financiert de stichting onderdelen van de restauratie en de herinrichting van het landschap die niet voor subsidie in aanmerking komen. Maar ook het Dienstbodehuis De Koepel, het bezoekerscentrum van Zonnestraal, heeft financiёle steun nodig om optimaal als bezoekerscentrum te fungeren.

Donateur

U kunt al voor 15 euro per jaar donateur worden en het prachtige landgoed steunen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Conny Rijbroek 035 5385400.